Polacy spłacają kredyty zamiast oszczędzać. Jakie są konsekwencje?

Polacy priorytetyzują spłatę kredytów i rachunków kosztem budowania oszczędności, co prowadzi do braku finansowego zabezpieczenia i spirali zadłużenia w razie kryzysu. Wynika to z raportu “Polacy i kredyt: między finansową odpowiedzialnością a codziennymi potrzebami i pragnieniami” przygotowanego przez prof. Katarzynę Sekścińską z Uniwersytetu Warszawskiego we współpracy z ANG Odpowiedzialne Finanse i Związkiem Banków Polskich.

Hierarchia wydatków Polaków: kredyty na szczycie

Badanie 1055 respondentów ujawniło wyraźną hierarchię priorytetów w budżetach domowych. Na samej górze znajdują się raty kredytów i bieżące rachunki, następnie zakupy i pożyczki od rodziny, a na końcu oszczędności i inwestycje. Ta kolejność stanowi fundamentalny problem – oszczędzanie, które powinno być elementem każdego zdrowego budżetu, zajmuje ostatnie miejsce w preferencjach Polaków.

Kiedy Polacy decydują się na zaciągnięcie kredytu, są gotowi do znaczących poświęceń. 55% badanych ogranicza wydatki na przyjemności, a 53% rezygnuje z wakacji. Jednak najniebezpieczniejsze jest to, że 22% respondentów rezygnuje z budowania poduszki finansowej – zabezpieczenia materialnego, które eksperci od lat uważają za kluczowe dla stabilności finansowej.

Raty wyższe od dochodów: alarm finansowy

Jedna czwarta badanych (25%) ma miesięczne raty kredytu wyższe od swojego dochodu dyspozycyjnego – czyli dochodu netto po odliczeniu niezbędnych wydatków. To oznacza, że część rat musi być finansowana ze źródeł niezapewniających stabilności, takich jak oszczędności czy pożyczki. Sytuacja ta jest szczególnie niebezpieczna, ponieważ pozostawia osoby bez marginesu bezpieczeństwa.

Aspekt	Odsetek respondentów
Raty kredytu wyższe od dochodu dyspozycyjnego	25%
Rezygnacja z poduszki finansowej	22%
Ograniczenie wydatków na przyjemności	55%
Rezygnacja z wakacji	53%
Zaciągnięcie kredytu z konieczności	44%
Użycie kredytu gotówkowego w kryzysie	28%

Co robią Polacy z dodatkowymi pieniędzmi?

Wskaźnik priorytetów staje się jeszcze bardziej wyrazisty, gdy Polacy otrzymują dodatkowe pieniądze – zwrot podatku, premię czy inne niespodziewane wpływy. 44% badanych przeznaczyłoby te środki na nadpłatę kredytu hipotecznego, a 29% na spłatę kredytu gotówkowego. Zaledwie 6% wybrałoby dodatkowe oszczędności.

Prof. Katarzyna Sekścińska z UW zwraca uwagę na istotny problem: większość respondentów skupia się wyłącznie na bieżących ratach i zdolnościach do spłat, nie biorąc pod uwagę możliwych zmian wysokości rat i dochodów. “Pomijają przy tym długoterminowe konsekwencje systematycznego obciążenia finansowego związane na przykład z ograniczaniem wydatków pozwalających realizować różne, mniej lub bardziej istotne, indywidualne cele” – komentuje autorka raportu.

Spirala zadłużenia: jak to się zaczyna?

Brak poduszki finansowej prowadzi do niebezpiecznego cyklu. Gdy dojdzie do nieprzewidzianej sytuacji – awaria samochodu, problem zdrowotny, utrata pracy – Polacy nie mają środków na jej pokrycie. Ponad jedna czwarta badanych (28%) sięgnęła w takiej sytuacji po kredyt gotówkowy lub pożyczkę. To najczęściej wymieniana przyczyna zaciągania nowych zobowiązań.

Sytuacja pogarsza się, gdy osoba zaciąga nowy kredyt bez spłacenia poprzedniego. Powoduje to wzrost ogólnych miesięcznych kosztów – wyższe raty i wyższe odsetki. W konsekwencji może dojść do wpadnięcia w spiralę zadłużenia, gdzie każdy nowy kryzys wymaga nowego kredytu, a całkowite zobowiązania rosną.

Kredyt jako funkcja ratunkowa, nie aspiracyjna

Dane pokazują, że dla wielu Polaków kredyty i pożyczki pełnią funkcję ratunkową, a nie służą realizacji marzeń. 44% badanych zaciągnęło kredyt lub pożyczkę z konieczności – musiało wymienić coś, co się zepsuło. Wśród osób mających wcześniej problemy ze spłatą odsetek ten wzrasta do 52%.

Artur Nowak-Gocławski, prezes ANG Odpowiedzialne Finanse, podkreśla: “Dla wielu Polek i Polaków korzystanie z kredytów i pożyczek wciąż ma funkcję ratunkową czy godnościową, nie tylko służącą realizacji marzeń czy aspiracji, ale po prostu przetrwaniu. Złe dopasowanie kredytu czy pożyczki może powiększyć problemy, wpłynąć negatywnie na możliwości rozwoju i dobrego życia”.

Co to oznacza dla Twojego budżetu?

Raport ujawnia fundamentalny problem w podejściu Polaków do finansów: skupienie się na bieżących zobowiązaniach kosztem długoterminowego zabezpieczenia. Podczas gdy spłacanie kredytów jest ważne, całkowite pominięcie oszczędności tworzy sytuację, w której każdy kryzys zmusza do zaciągnięcia nowego długu.

Poduszka finansowa na poziomie trzymiesięcznych wydatków to minimum, które eksperci rekomendują od lat. Jednak zamiast budować to zabezpieczenie, Polacy nadpłacają kredyty. Paradoksalnie, ta strategia może być bardziej kosztowna – zaciągnięcie nowego kredytu w kryzysie jest znacznie droższe niż korzystanie z wcześniej zgromadzonych oszczędności.

Klucz do zmiany leży w zmianę hierarchii wydatków. Zamiast: kredyty → rachunki → zakupy → oszczędności, powinno być: kredyty → rachunki → oszczędności → zakupy. Nawet niewielkie kwoty regularnie odkładane mogą stać się ratunkiem w sytuacji kryzysowej i zmniejszyć potrzebę zaciągania dodatkowych, kosztownych zobowiązań.