Oszczędności Polaków 2024: ile mamy na czarną godzinę?

Ponad 80% Polaków posiada oszczędności, ale dla większości stanowią one zaledwie czasowe zabezpieczenie przed stratą dochodów, a nie solidny bufor finansowy na czarną godzinę. Badania przeprowadzone w połowie 2023 roku przez Quality Watch dla BIG InfoMonitor oraz SW Research dla “Wprost” pokazują wyraźny obraz stanu finansowego polskich gospodarstw domowych — pełen sprzeczności między deklaracjami a rzeczywistością.

Jak Polacy definiują swoje oszczędności?

Zanim przeanalizujemy konkretne kwoty, warto zrozumieć, co eksperci uważają za bezpieczny poziom oszczędności. Bufor bezpieczeństwa finansowego definiowany jest jako krotność wynagrodzeń netto — najczęściej przyjmuje się wartość 6 miesięcznych wynagrodzeń netto. W połowie ubiegłego roku stanowiło to około 27 870 zł. Dr hab. Waldemar Rogowski, główny analityk BIG InfoMonitor, podkreśla, że 4 na 10 Polaków (40%) ma zgromadzone oszczędności na tym poziomie i dysponuje rzeczywistym bezpieczeństwem finansowym.

Jednak ta statystyka kryje niepokojące dane. Jedna trzecia badanych (33%) przyznaje otwarcie, że w razie nagłej utraty dochodów przetrwałoby zaledwie miesiąc. To oznacza, że dla tej grupy oszczędności są bardziej teoretycznym pojęciem niż praktycznym zabezpieczeniem. Tylko 26% respondentów twierdzi, że udało im się odłożyć na tyle dużo, że utrzymałoby się nawet pół roku — czyli okres, który eksperci uważają za minimum do znalezienia nowej pracy bez drastycznych zmian w stylu życia.

Konkretne kwoty: ile faktycznie oszczędzamy?

Dane dotyczące rzeczywistych kwot oszczędności pokazują rozkład, który można nazwać polaryzacją. Największa grupa respondentów (18%) może pochwalić się poduszką finansową w przedziale 10-30 tys. zł. Nieco mniej, bo 15% ankietowanych posiada oszczędności w kwocie 5-10 tys. zł. Co ciekawe, identyczny odsetek (15%) deklaruje, że zaoszczędziło więcej niż 100 tys. zł — co sugeruje, że polska społeczność finansowa dzieli się na grupy o bardzo różnych możliwościach i nawykach.

Wysokość oszczędności	Procent respondentów
5-10 tys. zł	15%
10-30 tys. zł	18%
Powyżej 100 tys. zł	15%
Poniżej 5 tys. zł	brak danych
30-100 tys. zł	brak danych

Te liczby pokazują, że choć większość Polaków ma jakieś oszczędności, ich rozmiary są często nieadekwatne do rzeczywistych potrzeb. Nawet kwota 30 tys. zł, która stanowi górny limit największej grupy, to zaledwie 1,5 rocznego wynagodzenia minimalnego — zbyt mało, aby czuć się bezpiecznie przez dłuższy czas bez dochodów.

Kto oszczędza najczęściej? Portret regularnie oszczędzającego Polaka

Z sondażu pracowni SW Research wynika, że prawie dwie trzecie Polaków (66,1%) regularnie odkłada pieniądze. To pozytywny sygnał, jednak pozostałe dane nuansują ten obraz. 28,5% ankietowanych przyznaje, że nie oszczędza, a 5,4% twierdzi, że nie ma z czego oszczędzać — co sugeruje, że dla tej grupy oszczędzanie to luksus, a nie strategia finansowa.

Oszczędzanie nie jest równomiernie rozłożone w społeczeństwie. Mężczyźni oszczędzają częściej niż kobiety — odpowiednio 69,2% i 63,2%. Ta różnica może wynikać zarówno z różnic w dochodach, jak i z różnych podejść do zarządzania finansami.

Najczęściej jednak środki odkładają osoby zarabiające powyżej 7 tys. zł netto — aż 80,3% tej grupy regularnie oszczędza. To prawie 3 razy więcej niż w grupie zarabiającej do 3 tys. zł, gdzie oszczędza zaledwie 33%. Wiek również ma znaczenie: respondenci w wieku 25-34 lata oszczędzają w 78%, co sugeruje, że młodsi dorośli są bardziej świadomi znaczenia finansowego poduszki bezpieczeństwa.

Mieszkańcy miast liczących od 200 do 500 tys. mieszkańców oszczędzają w 75,2%, a osoby z wyższym wykształceniem w 73,8%. Ciekawy jest natomiast fakt, że mieszkańcy największych miast (powyżej 500 tys. mieszkańców) rzadziej oszczędzają — 31% przyznaje, że nie oszczędza. Może to wynikać z wyższych kosztów życia w metropoliach, które pochłaniają większość dochodów.

Bariery oszczędzania: kto nie może oszczędzać?

Do tego, że nie oszczędzają najczęściej przyznawali się respondenci z wykształceniem zasadniczym zawodowym (37%), osoby w wieku 50+ (34%), najmniej zarabiający respondenci — do 3 tys. zł “na rękę” (33%) oraz mieszkańcy największych miast — powyżej 500 tys. mieszkańców (31%).

Te dane ujawniają strukturalne problemy polskiej gospodarki. Osoby starsze, które powinny mieć największe oszczędności przed emeryturą, często deklarują, że nie oszczędzają — co może sugerować zarówno niskie emerytury, jak i wcześniejsze wydatki na zdrowotę lub opiekę. Najmniej zarabiający, którzy stanowią znaczną część społeczeństwa, po prostu nie mają możliwości odkładania pieniędzy po pokryciu podstawowych wydatków.

Co to oznacza dla przeciętnego Polaka?

Obraz wyłaniający się z badań jest mieszany. Z jednej strony, 80% Polaków ma oszczędności i 66% regularnie odkłada pieniądze — to pokazuje rosnącą świadomość finansową. Z drugiej strony, rozmiary tych oszczędności są często niewystarczające, a dostęp do nich jest nierówny.

Dla osób zarabiających poniżej 3 tys. zł netto oszczędzanie jest luksusem. Dla osób w wieku 50+ może być zbyt późno, aby zbudować odpowiedni bufor. Dla mieszkańców dużych miast wyższe koszty życia stanowią przeszkodę w gromadzeniu rezerw finansowych.

Jednocześnie grupa 40% Polaków, która ma bufor na poziomie 6 miesięcznych wynagrodzeń, stanowi pewną nadzieję. Pokazuje, że możliwe jest osiągnięcie finansowego bezpieczeństwa. Kluczem jest regularne oszczędzanie, edukacja finansowa i świadomość znaczenia poduszki bezpieczeństwa — szczególnie w czasach niepewności gospodarczej i zmian na rynku pracy.