Wydatki Polaków 2026: gdzie trafia każdy złoty i dlaczego oszczędzanie się nie udaje

Struktura wydatków gospodarstw domowych Polaków w 2026 roku ujawnia głębokie różnice w zdolności do oszczędzania i sposobie alokacji zasobów finansowych między poszczególne grupy społeczne. Badanie przeprowadzone w lipcu 2026 roku na próbie ponad tysiąca respondentów pokazuje, że polska rodzina średnia zmaga się z rosnącymi kosztami utrzymania, a zdolność do regularnego gromadzenia oszczędności pozostaje przywilejem mniejszości.

Gdzie trafia większość budżetu domowego?

Żywność i artykuły codziennego użytku stanowią zdecydowanie największą pozycję wydatków dla zdecydowanej większości gospodarstw domowych. Siedemdziesiąt trzy procent wszystkich badanych wskazuje tę kategorię jako swój największy wydatek. Proporcja ta rośnie wraz z wiekiem: wśród osób w przedziale 45-54 lat żywność wymienia 80 proc., a wśród seniorów powyżej 55. roku życia odsetek ten sięga 83 proc. Wyjątkiem jest najmłodsza grupa wiekowa 18-24 lat, gdzie żywność stanowi główny wydatek dla 59 proc. respondentów — mimo to pozostaje to największą kategorią wydatków dla tej grupy.

Drugą istotną pozycję budżetową stanowią koszty związane z utrzymaniem domu. Sześćdziesiąt jeden procent badanych deklaruje wydatki na czynsz lub spłatę kredytu hipotecznego oraz opłaty za media. To wydatek stały, trudny do zmniejszenia, który pochłania znaczną część dochodów rodzin, szczególnie w dużych miastach.

Trzecią ważną kategorią są wydatki na opiekę zdrowotną. Jedna trzecia respondentów wydaje na leczenie, leki i profilaktykę. Odsetek ten zdecydowanie rośnie z wiekiem: wśród osób powyżej 55. roku życia wydatki na zdrowie deklaruje niemal połowa (49 proc.). To naturalna konsekwencja starzejącego się społeczeństwa i rosnących potrzeb medycznych w starszych grupach wiekowych.

Kategoria wydatków	Procent badanych	Uwagi
Żywność i artykuły codzienne	73%	Rośnie z wiekiem do 83% u osób 55+
Utrzymanie domu (czynsz, media)	61%	Wydatek stały, trudny do redukcji
Zdrowie (leczenie, leki, profilaktyka)	33%	49% u osób 55+, 15% u osób 18-24
Transport i samochód	31%	Trzecia pod względem rozpowszechnienia
Ubrania i kosmetyki	14%	19% u kobiet, 8% u mężczyzn
Spłata kredytów i pożyczek	14%	20% u osób 35-44 lat
Podróże	12%	Wydatek dyskrecjonalny
Edukacja dzieci i zajęcia dodatkowe	8%	Inwestycja w przyszłość
Hobby	7%	Wydatek opcjonalny
Jedzenie poza domem	7%	Niska popularność
Rozrywka i kultura	4%	15% u osób 18-24 lat

Czy Polacy potrafią oszczędzać?

Zdolność do regularnego oszczędzania jest nierównomiernie rozłożona w społeczeństwie. Trzy piąte badanych (65 proc.) nie deklaruje możliwości systematycznego gromadzenia pieniędzy. Wśród tych, którzy potrafią oszczędzać, dominują osoby z wyższym wykształceniem — 42 proc. tej grupy oszczędza regularnie. Dla porównania, wśród osób z edukacją podstawową lub zawodową regularnie oszczędza zaledwie 22 proc.

Różnica między płciami jest mniejsza, ale zauważalna: 37 proc. mężczyzn deklaruje możliwość regularnego oszczędzania, podczas gdy wśród kobiet odsetek ten wynosi 33 proc. Sugeruje to, że choć dysproporcje płciowe w dochodach mogą wpływać na zdolność do oszczędzania, inne czynniki — takie jak edukacja finansowa lub struktura wydatków — odgrywają równie ważną rolę.

Czwarta część badanych (25 proc.) znajduje się w sytuacji, w której pokrywa bieżące wydatki, ale nie ma możliwości odkładania pieniędzy. Oznacza to, że żyje od wypłaty do wypłaty, bez bufora finansowego na wypadek niespodziewanych wydatków. Dodatkowe 20 proc. respondentów czasami zmuszonych jest sięgać po wcześniej zgromadzone oszczędności, aby pokryć bieżące koszty.

Na dnie skali znajduje się 15 proc. badanych, których dochód wystarczy jedynie na wydatki podstawowe, bez jakiejkolwiek możliwości oszczędzania czy elastyczności budżetowej. Dalsze 3 proc. zmuszeni są korzystać z pomocy bliskich, zaciągać pożyczki lub kredyty, aby wywiązać się ze swoich zobowiązań finansowych.

Kryzys oszczędności: trzeci Polak musi sięgać po rezerwy

Najbardziej alarmujący wynik badania dotyczy konieczności wykorzystywania oszczędności. Jedna trzecia wszystkich respondentów (33 proc.) musiała w ciągu ostatnich 12 miesięcy sięgnąć po swoje oszczędności z powodu rosnących kosztów życia i presji gospodarczej. Jednak rozkład tego zjawiska między grupy wiekowe jest zaskakujący.

Najmłodsze grupy pracujące wykazują najwyższe wskaźniki konieczności czerpania z oszczędności. W grupie wiekowej 25-34 lat odsetek ten wynosi 46 proc. — prawie połowa respondentów. W kolejnej grupie 35-44 lat sytuacja jest nieco lepsza, ale wciąż ponad jedna czwarta (25 proc.) musiała sięgnąć po oszczędności. Jak wskazuje analiza Direct Money, „co trzeci badany w ciągu ostatnich 12 miesięcy musiał sięgnąć po oszczędności z powodu sytuacji gospodarczej i rosnących kosztów życia. W grupie osób w wieku 25-34 lata odsetek ten wynosi aż 46 proc. i jest najwyższy spośród wszystkich grup wiekowych. To zaskakujący wynik, ponieważ jest to okres zwykle kojarzony z dynamicznym wzrostem dochodów”.

Zjawisko to wskazuje na rozbieżność między teoretycznym potencjałem dochodowym a rzeczywistą sytuacją finansową młodych dorosłych. Grupa ta zazwyczaj znajduje się na etapie budowania kariery i powinni notować wzrost zarobków, tymczasem presja rosnących kosztów mieszkań, edukacji, transportu i opieki nad dziećmi zmusza ich do czerpania z rezerw finansowych.

Co robić z wolnymi pieniędzmi?

Gdy Polak ma dodatkowe środki finansowe, sposób ich przeznaczenia zależy zarówno od wieku, jak i poziomu edukacji. Największa grupa (35 proc.) wybiera podróże i wakacje, traktując je jako nagrodę za codzienną pracę i inwestycję w jakość życia. Jednak odsetek ten znacznie różni się między grupami: wśród osób z wykształceniem wyższym podróże wybiera 43 proc., zaś wśród osób z edukacją podstawową lub zawodową — zaledwie 18 proc.

Prawie trzecia część badanych (29 proc.) kontynuuje oszczędzanie, nawet gdy pojawią się dodatkowe pieniądze. Ta grupa wykazuje największą dyscyplinę finansową. Wśród osób powyżej 55. roku życia oszczędzanie wolnych środków deklaruje 35 proc., podczas gdy w najmłodszej grupie 18-24 lat zaledwie 13 proc.

Pozostałe formy przeznaczenia wolnych pieniędzy rozkładają się na mniejsze kategorie: 22 proc. wydaje na ubrania i kosmetyki, 21 proc. na hobby, 20 proc. na zdrowie i profilaktykę, 15 proc. na rozrywkę. Najmniej popularne są inwestycje — zaledwie 6 proc. badanych przeznacza wolne środki na papiery wartościowe, fundusze czy inne instrumenty finansowe. Wśród mężczyzn odsetek ten wynosi 9 proc., zaś wśród kobiet — jedynie 3 proc.

Edukacja i rozwój osobisty przyciąga 5 proc. respondentów, przy czym znacznie więcej zainteresowania wykazują osoby w wieku 18-34 lat (10 proc.), niż seniorzy powyżej 55. roku życia (2 proc.).

Co to oznacza dla polskiego budżetu domowego?

Dane z badania ilustrują sytuację, w której polska rodzina średnia znajduje się pod rosnącą presją finansową. Dominacja wydatków na żywność, mieszkanie i opiekę zdrowotną oznacza, że dla większości gospodarstw domowych nie ma przestrzeni na dyskrecjonalne wydatki. Rosnące koszty życia zmuszają nawet osoby z dochodami powyżej średniej do czerpania z oszczędności.

Szczególnie niepokojące jest zjawisko obserwowane w grupie wiekowej 25-34 lat — osoby, które powinny budować fundamenty finansowe na kolejne dekady, zmuszane są do konsumpcji wcześniej zgromadzonych rezerw. To sugeruje, że wzrost dochodów w tej grupie nie nadąża za wzrostem kosztów utrzymania, szczególnie w kontekście mieszkań, transportu i potencjalnych wydatków rodzinnych.

Fakt, że zaledwie 35 proc. badanych ocenia swoją sytuację finansową jako stabilną, wskazuje na powszechne poczucie niepewności i braku kontroli nad własnymi finansami. Dla porównania, 47 proc. wzrostu polskiego PKB w latach 2020-2025 pochodziło z konsumpcji gospodarstw domowych — co oznacza, że gospodarka polska w znacznym stopniu opiera się na wydatkach konsumentów, którzy sami czują się finansowo niestabilni.