Budżet domowy Polaków: kto oszczędza, a kto żyje od wypłaty do wypłaty

Polska gospodarka domowa znajduje się w stanie napięcia finansowego — znaczna część społeczeństwa zmaga się z brakiem stabilności budżetowej, podczas gdy mniejszość posiada rzeczywistą poduszkę finansową. Badanie przeprowadzone przez Santander Consumer Bank i IBRiS w lipcu i sierpniu 2026 roku wśród tysiąca dorosłych Polaków ujawnia zróżnicowaną sytuację finansową kraju.

Jak wygląda rzeczywistość finansowa Polaków?

Polska społeczeństwa dzieli się wyraźnie na tych, którzy żyją od wypłaty do wypłaty, i tych, którzy mają jakąś swobodę finansową. Dokładnie 35 procent respondentów przyznaje, że musi uważać na wydatki w ostatnich dniach miesiąca — to grupa żyjąca w stałym napięciu, gdzie każda złotówka jest zaplanowana do ostatniego grosza. Z drugiej strony, 36 procent Polaków deklaruje, że na koniec miesiąca zostają im wolne środki, co sugeruje, że mogą pozwolić sobie na pewną elastyczność w wydatkach.

Pozostałe 29 procent respondentów to grupa, która nie mieści się w żadnej z tych kategorii — ani nie musi drastycznie oszczędzać, ani nie ma wyraźnych nadwyżek.

Rezygnacja z zakupów: jak często się to zdarza?

Zdolność do realizacji planów zakupowych jest dobrym wskaźnikiem stabilności finansowej. Badanie pokazuje, że większość Polaków musi czasami zrezygnować z tego, co chcieli kupić. Największa grupa — 35 procent — zmuszana jest do takich rezygnacji raz na kilka miesięcy, co oznacza, że średnio kilka razy w roku muszą odłożyć sobie planowany zakup. Kolejne 24 procent musi to robić rzadziej, bo tylko raz na rok lub jeszcze rzadziej.

Pozytywnym znakiem jest fakt, że 23 procent respondentów nigdy nie musi rezygnować z planowanych zakupów — to grupa z rzeczywistą stabilnością finansową, dla której plan zakupów jest zaplanowany w budżecie i realizowany bez przeszkód.

Jak Polacy radzą sobie z niespodziewanymi wydatkami?

Prawdziwym sprawdzianem dla stabilności domowego budżetu są nieprzewidziane sytuacje wymagające dodatkowych funduszy — jak pisze w swoim materiale wGospodarce zespół autorów badania Santander Consumer Bank. Odpowiedzi na pytanie, jak finansowaliby nagłą wydatkę, pokazują rzeczywistą odporność finansową gospodarstw domowych.

Sposób pokrycia nieprzewidzianego kosztu	Procent respondentów
Z oszczędności i bieżących środków	34%
Całkowicie z oszczędności	33%
Pożyczka od rodziny lub znajomych	14%
Zaciągnięcie pożyczki	10%

Dwie trzecie respondentów (łącznie 67 procent) potrafiłoby sfinansować nieprzewidzianą wydatkę ze swoich własnych zasobów — zarówno z oszczędności, jak i z bieżących dochodów. To pozytywny sygnał, choć warto zauważyć, że jedna trzecia populacji nie ma tej możliwości. Grupa 14 procent musiałaby sięgnąć po pomoc bliskich, a 10 procent zmuszonych byłoby zaciągnąć pożyczkę — to osoby w rzeczywiście trudnej sytuacji finansowej, dla których każdy dodatkowy wydatek stanowi zagrożenie dla budżetu.

Dlaczego Polacy nie oszczędzają?

Zrozumienie przyczyn braku oszczędzania jest kluczowe do oceny rzeczywistych możliwości finansowych gospodarstw domowych. Badanie pytało respondentów, którzy deklarują trudności z oszczędzaniem, o przyczyny tej sytuacji.

Najczęściej wymienianym powodem są wysokie koszty życia — wskazuje go 31 procent respondentów. To stwierdzenie odzwierciedla rzeczywistość polskiego rynku, gdzie ceny mieszkań, energii, żywności i usług rosną szybciej niż dochody wielu gospodarstw. Drugi powód to niespodziewane wydatki, które wymienia 28 procent — to wydatki na naprawę samochodu, wizytę u lekarza, czy nagłą potrzebę remontu mieszkania. Trzecim powodem są zbyt niskie dochody, na które wskazuje 25 procent respondentów.

Te trzy przyczyny razem dotyczą znacznej części populacji, co oznacza, że problem braku oszczędzania nie wynika z braku dyscypliny, lecz z rzeczywistych ograniczeń finansowych.

Kto oszczędza i jak to robi?

Warto zwrócić uwagę na grupę, która deklaruje, że nie ma trudności z oszczędzaniem — to 19 procent respondentów. To grupa, dla której oszczędzanie nie stanowi problemu, ponieważ ich dochody wystarczają na pokrycie wydatków i jeszcze zostaje coś na przyszłość.

Jednocześnie, zainteresowanie alternatywnymi formami inwestycji wśród Polaków pozostaje marginalne. Zaledwie 9 procent respondentów interesuje się rachunkami maklerskimi, a tyle samo osób zwraca uwagę na kryptowaluty. To wskazuje, że większość Polaków, którzy oszczędzają, prawdopodobnie trzyma pieniądze na tradycyjnych lokatach bankowych lub po prostu odkłada je w domu.

Co to oznacza dla Ciebie?

Jeśli należysz do 35 procent Polaków, którzy muszą pilnować wydatków na koniec miesiąca, warte rozważenia są takie kroki, jak szczegółowe śledzenie wydatków przez miesiąc, aby zidentyfikować obszary, gdzie można zaoszczędzić, oraz ustalenie priorytetów wydatkowych. Nawet jeśli masz ograniczone dochody, nawet małe oszczędności (nawet 5-10 procent dochodów) mogą z czasem stworzyć poduszkę finansową na wypadek nieprzewidzianych kosztów.

Jeśli masz wolne środki na koniec miesiąca (jak 36 procent respondentów), warte rozważenia jest przeznaczenie ich na systematyczne oszczędzanie — nawet jeśli nie możesz zaoszczędzić dużych kwot. Cel powinien być prosty: zgromadzić fundusz awaryjny na 3-6 miesięcy wydatków, który ochroni cię przed koniecznością zaciągania pożyczek w razie nagłej wydatki.

Dla grupy, która nigdy nie musi rezygnować z planowanych zakupów (23 procent), warte rozważenia jest przejście od tradycyjnych lokat na bardziej zaawansowane formy inwestycji, choć badanie pokazuje, że zainteresowanie takimi rozwiązaniami w Polsce jest wciąż niskie.