Polskie gospodarstwa domowe a oszczędzanie: kto ma poduszkę finansową?

Polska społeczność stoi przed wyzwaniem: większość gospodarstw domowych żyje od wypłaty do wypłaty, a zaledwie co trzecia osoba ma rzeczywistą poduszkę finansową na koniec miesiąca.

Badanie przeprowadzone przez Santander Consumer Bank i IBRiS w lipcu i sierpniu 2026 roku na próbie tysiąca dorosłych Polaków ukazuje skomplikowany obraz kondycji finansowej polskich rodzin. Wyniki wskazują na głębokie podziały w zdolności do oszczędzania i zarządzania budżetem domowym.

Jak wygląda rzeczywistość na koniec miesiąca?

Sytuacja finansowa Polaków w ostatnich dniach miesiąca jest zróżnicowana, ale niepokojąca dla znacznej części społeczeństwa. Trzecia część respondentów — 35 procent — zmuszana jest do sięgania po wcześniej odłożone pieniądze lub drastycznego ograniczania wydatków, aby przetrwać do następnej wypłaty. Grupa ta żyje w ciągłym napięciu finansowym, gdzie każdy nieplanowany wydatek może zagrażać równowadze budżetu.

Pozytywnie wyróżnia się 36 procent gospodarstw domowych, które deklarują posiadanie wolnych środków w tym okresie. Oznacza to jednak, że prawie dwie trzecie Polaków nie ma komfortowego marginesu finansowego. Dla wielu rodzin koniec miesiąca to nie chwila ulgi, lecz moment stresu związany z kalkulowaniem, czy starczy pieniędzy na podstawowe wydatki.

Rezygnacja z zakupów: jak często się to zdarza?

Finansowe ograniczenia bezpośrednio wpływają na decyzje zakupowe Polaków. Zdecydowana większość musi czasami rezygnować z zaplanowanych wydatków z powodów finansowych — ta grupa stanowi 59 procent respondentów.

Wśród nich najliczniejsza jest grupa — 35 procent wszystkich badanych — która zmuszana jest do takich rezygnacji kilka razy w roku. To oznacza, że średnio co trzy miesiące muszą oni zrewidować swoje plany zakupowe i odłożyć wydatki, które wcześniej zaplanowali. Dodatkowe 24 procent respondentów doświadcza tego problemu rzadziej — raz na rok lub jeszcze mniej często.

Jedynie 23 procent Polaków nigdy nie musi rezygnować z planowanych zakupów z powodów finansowych. Ta grupa reprezentuje osoby, które osiągnęły względną stabilność finansową i mogą pozwolić sobie na realizację swoich konsumencyjnych planów.

Nieprzewidziane wydatki: test stabilności budżetu

Zdolność do pokrycia nagłego, nieprzewidzianego kosztu równego miesięcznym zarobkom jest kluczowym wskaźnikiem finansowej odporności gospodarstwa domowego. Badanie pokazuje, że Polacy radzą sobie z tym wyzwaniem na różne sposoby.

Sposób pokrycia nagłego wydatku	Procent respondentów
Z oszczędności i bieżących środków	34%
Wyłącznie z odłożonych pieniędzy	33%
Pożyczka od rodziny lub znajomych	14%
Zaciągnięcie pożyczki	10%

Dwie trzecie Polaków — połowa z nich korzystając z bieżących pieniędzy i oszczędności, połowa wyłącznie z rezerw — byłoby w stanie samodzielnie sfinansować nagłe wydatki. To pozytywny sygnał wskazujący na pewien poziom przygotowania do niespodziewanych sytuacji.

Jednak 24 procent respondentów nie dysponuje wystarczającymi środkami i musiałoby szukać pomocy poza swoim budżetem. Czternaście procent liczyłoby na wsparcie bliskich, a 10 procent zmuszonych byłoby zaciągnąć pożyczkę. Ta ostatnia grupa szczególnie narażona jest na spiralę zadłużenia, gdy niespodziewany wydatek wymaga zaciągnięcia zobowiązania finansowego.

Przeszkody w oszczędzaniu: co blokuje Polaków?

Aby zrozumieć, dlaczego dla większości gospodarstw domowych oszczędzanie jest trudne, warto przyjrzeć się głównym barierom, które respondenci wskazali.

Wysokie koszty życia wymienia 31 procent badanych — to dominująca przeszkoda. Polska inflacja, wzrost cen energii, żywności i wynajmu mieszkań tworzy środowisko, w którym każdy złoty zarobiony szybko znika w podstawowych wydatkach. Dla wielu rodzin pozostaje niewiele do odłożenia.

Drugą przeszkodę stanowią niespodziewane wydatki, które wskazuje 28 procent respondentów. Awaria samochodu, wizyta u lekarza, naprawa mieszkania — takie zdarzenia niszczą plany oszczędzania i zmuszają do wykorzystania pieniędzy przeznaczonych na przyszłość.

Zbyt niskie dochody wymienia 25 procent badanych. To grupa, dla której problem nie leży w wydatkach, lecz w samym poziomie zarobków, który nie pozwala na tworzenie rezerw nawet przy oszczędnym gospodarowaniu.

Pozytywnie wyróżnia się 19 procent respondentów, którzy deklarują, że nie mają trudności z oszczędzaniem. Ta grupa osiągnęła równowagę między dochodami a wydatkami i potrafi regularnie odłożyć pieniądze.

Zainteresowanie produktami finansowymi: niszowy segment

Zaledwie 9 procent respondentów interesuje się bardziej zaawansowanymi produktami finansowymi, takimi jak rachunki maklerskie czy kryptowaluty. To wskazuje na niski poziom zaangażowania polskiego społeczeństwa w inwestycje poza tradycyjnymi formami oszczędzania.

Brak szerszego zainteresowania tymi produktami może wynikać z kilku czynników: braku wystarczających środków do inwestowania, niskiej świadomości finansowej, obawy przed ryzykiem lub po prostu priorytetów — dla większości Polaków oszczędzanie na wypadek nagłych wydatków jest ważniejsze niż inwestowanie w potencjalny zysk.

Co to oznacza dla Ciebie

Wyniki badania pokazują, że polska rzeczywistość finansowa jest trudna dla większości. Jeśli należysz do grupy, która musi pilnować wydatków na koniec miesiąca, nie jesteś osamotniony — dotyczy to 35 procent społeczeństwa.

Kluczowe wnioski dla każdego gospodarstwa domowego:

Buduj poduszkę finansową stopniowo. Nawet jeśli masz niskie dochody, staraj się regularnie odkładać małe kwoty. Cel to zgromadzenie rezerwy równej co najmniej jednomiesięcznym zarobkom — taka poduszka zmienia całą dynamikę radzenia sobie z niespodziewanymi wydatkami.

Zidentyfikuj swoje największe wydatki. Jeśli wysokie koszty życia stanowią dla Ciebie przeszkodę, przeanalizuj budżet pod kątem możliwości redukcji. Czasem małe zmiany — zmiana dostawcy energii, renegocjacja umowy telefonicznej — mogą uwolnić pieniądze do oszczędzania.

Przygotuj się na niespodziewane wydatki. Badanie pokazuje, że dwie trzecie Polaków byłoby w stanie pokryć nagły koszt, ale jedna trzecia nie. Jeśli należysz do tej drugiej grupy, priorytetem powinno być tworzenie rezerwy na wypadek awarii czy nagłych potrzeb medycznych.

Nie czekaj na idealne warunki. Nawet jeśli zarabiasz mniej niż chciałbyś, możesz zacząć oszczędzać. Badanie wskazuje, że 19 procent Polaków nie ma trudności z oszczędzaniem — to oznacza, że to kwestia organizacji, a nie tylko dochodów.

Jak pisze w swoim materiale wGospodarce Santander Consumer Bank: „Prawdziwym sprawdzianem dla stabilności domowego budżetu są nieprzewidziane sytuacje, które wymagają dodatkowych funduszy.” Dlatego budowanie finansowej odporności powinno być priorytetem dla każdego gospodarstwa domowego, niezależnie od wysokości zarobków.